İçindekiler
- 1Kene nedir?
- 2Keneler nerelerde bulunur?
- 3Balıkçılar neden kenelere karşı dikkatli olmalı?
- 4Kene neden tehlikelidir?
- 5Kenelerin taşıyabileceği başlıca hastalıklar
- 5.1Lyme hastalığı nedir?
- 5.2Lyme hastalığında döküntü her zaman görülür mü?
- 5.3Kene kaynaklı ensefalit (TBE) nedir?
- 5.4Kırım-Kongo kanamalı ateşi nedir?
- 6Balık tutarken keneden nasıl korunulur?
- 6.11. Uzun pantolon giyin
- 6.22. Uzun kollu kıyafet kullanın
- 6.33. Açık renkli kıyafetler tercih edin
- 6.44. Uygun kene kovucu kullanın
- 6.55. Yüksek otların arasından geçmemeye çalışın
- 6.66. Yere otururken dikkat edin
- 6.77. Eve döndüğünüzde kıyafetlerinizi kontrol edin
- 7Eve döndüğünüzde vücudunuzu kontrol edin
- 8Duş almak neden faydalı olabilir?
- 9Vücudunuza kene yapıştıysa ne yapmalısınız?
- 9.1Adım adım:
- 10Keneyi çıkarmak için hangi yöntemler kullanılmamalı?
- 11Kene çıkarıldıktan sonra ne yapılmalı?
- 12Kene ısırığından sonra hangi belirtilere dikkat edilmeli?
- 13Hangi durumlarda acil yardım alınmalı?
- 14Balıkçılar için küçük bir “Kene Güvenlik Seti”
- 14.1Önerilenler:
- 15Köpeğinizle balığa gidiyorsanız
- 16Çocuklarla balık tutarken
- 17Kene mevsimi var mı?
- 18İklim değişikliği kene riskini etkileyebilir mi?
- 19Yurtdışında balıkçılık yapanlar için özel uyarı
- 19.11. Gideceğiniz bölgeyi araştırın
- 19.22. Aşı durumunuzu kontrol edin
- 19.33. Kene kovucunuzu hazırlayın
- 19.44. Uygun kıyafet götürün
- 19.55. Kene çıkarma ekipmanı taşıyın
- 19.66. Döndüğünüzde kontrol yapın
- 20Balıkçılar için 10 maddelik kene kontrol listesi
- 21Balığa çıkmadan önce
- 22Balıkçılık sonrasında
- 23Kene hakkında sık sorulan sorular
- 23.1Kene her zaman hastalık bulaştırır mı?
- 23.2Kene ısırığı acıtır mı?
- 23.3Kene vücutta ne kadar kalabilir?
- 23.4Keneyi çıplak elle çıkarmalı mıyım?
- 23.5Kene çıkarıldıktan sonra antibiyotik kullanmalı mıyım?
- 23.6Kene ısırığından sonra test yaptırmalı mıyım?
- 23.7Kene ısırığından sonra döküntü çıkarsa ne yapmalıyım?
- 23.8Kene sadece ormanda mı bulunur?
- 23.9Balık tutarken kene riskini tamamen ortadan kaldırabilir miyim?
- 23.10Evcil hayvanım kene taşıyabilir mi?
- 24Balıkçılıkta güvenlik sadece sudan ibaret değildir
- 25Keneden korkmayın, hazırlıklı olun
- 26Tıbbi uyarı
Balıkçılık, insanı doğayla buluşturan en güzel aktivitelerden biridir. Göl kenarında gün doğumunu izlemek, nehir kıyısında saatler geçirmek, ormanda yürümek veya kamp kurarak birkaç gün doğanın içinde yaşamak birçok balıkçı için vazgeçilmezdir. Ancak doğada geçirilen zaman bazı riskleri de beraberinde getirir. Bunlardan biri de kenelerdir.
Keneler küçük olmalarına rağmen bazı türleri insanlara ve hayvanlara ciddi hastalıklar taşıyabilir. Özellikle yüksek otların, çalılıkların, ormanların, orman kenarlarının ve doğal bitki örtüsünün yoğun olduğu alanlarda bulunan balıkçılar, kampçılar, yürüyüşçüler ve diğer doğa tutkunları kene konusunda dikkatli olmalıdır.
İyi haber şu: Kene temasını ve kene kaynaklı hastalık riskini azaltmak için alınabilecek birçok basit önlem vardır.
Bu rehberde kenelerin neden tehlikeli olduğunu, hangi hastalıklarla ilişkili olduklarını, balık tutarken nasıl korunabileceğinizi, vücudunuza kene yapıştığında ne yapmanız gerektiğini ve hangi belirtilerde tıbbi yardım almanız gerektiğini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Kene nedir?
Keneler, örümceklerle aynı büyük grupta bulunan küçük eklembacaklılardır. Yaşamlarını tamamlamak için insan, memeli, kuş veya başka hayvanlardan kan emebilirler. Bazı kene türleri çeşitli bakteri, virüs ve parazitleri taşıyabilir. Ancak önemli bir noktayı baştan belirtmek gerekir: Her kene hastalık taşımaz ve her kene ısırığı hastalığa neden olmaz.Kene kaynaklı hastalıkların görülme ihtimali;
- kene türüne,
- kenenin bulunduğu bölgeye,
- o bölgede bulunan mikroorganizmalara,
- kişinin maruz kaldığı süreye,
- kişinin sağlık durumuna
Keneler nerelerde bulunur?
Keneler yalnızca derin ormanlarda yaşamaz. Bulundukları bölgeye ve türe göre:- yüksek çimenlerde,
- çalılıklarda,
- ormanlık alanlarda,
- orman kenarlarında,
- yaprak ve bitki örtüsünün yoğun olduğu bölgelerde,
- bazı kırsal alanlarda,
- park ve bahçelerde,
- hayvanların bulunduğu doğal ortamlarda
Balıkçılar neden kenelere karşı dikkatli olmalı?
Balıkçılık çoğu zaman uzun süre açık havada kalmayı gerektirir.Bir balıkçı;
- yüksek otların arasından yürüyebilir,
- çalılıkların içinden geçebilir,
- kıyıya ulaşmak için bitki örtüsünü aşabilir,
- yere oturabilir,
- kamp kurabilir,
- geceyi açık havada geçirebilir,
- köpeğiyle birlikte doğada zaman geçirebilir,
- farklı ülke ve bölgelere balık avlamak için seyahat edebilir.
Kene neden tehlikelidir?
Kenenin kendisi genellikle zehirli değildir. Asıl risk, bazı kenelerin taşıdığı mikroorganizmaların ısırık sırasında insana aktarılabilmesidir.Bunlar arasında:
- bakteriler,
- virüsler,
- parazitler
Kenelerin taşıyabileceği başlıca hastalıklar
Kene kaynaklı hastalıkların listesi oldukça geniştir. Bölgeye göre değişmekle birlikte en çok bilinenler arasında:- Lyme hastalığı,
- kene kaynaklı ensefalit (TBE),
- Kırım-Kongo kanamalı ateşi,
- anaplazmoz,
- ehrlichiosis,
- babesiosis,
- riketsiyal hastalıklar,
- tularemi
Lyme hastalığı nedir?
Lyme hastalığı, bazı Borrelia bakterilerinin enfekte keneler aracılığıyla insanlara bulaşması sonucu ortaya çıkan bakteriyel bir enfeksiyondur. Özellikle Avrupa'nın bazı bölgelerinde ve Kuzey Amerika'da önemli bir kene kaynaklı hastalıktır. Erken dönemde görülebilecek belirtiler arasında:- ateş,
- baş ağrısı,
- yorgunluk,
- kas ağrıları,
- eklem ağrıları,
- lenf bezlerinde şişme,
- bazı kişilerde giderek genişleyen cilt döküntüsü
Lyme hastalığında döküntü her zaman görülür mü?
Hayır. Lyme hastalığı ile ilişkilendirilen ve bazen “boğa gözü” şeklinde tarif edilen genişleyen döküntü önemli bir belirti olabilir. Ancak her hastada görülmeyebilir. Ayrıca kene ısırığından sonra oluşan her kızarıklık Lyme hastalığı anlamına gelmez. Bu nedenle yalnızca ciltte iz olup olmamasına bakarak kendi kendinize tanı koymaya çalışmayın. Kene teması sonrasında ateş, döküntü veya başka olağandışı belirtiler gelişirse sağlık profesyoneline kene temasını mutlaka bildirin.Kene kaynaklı ensefalit (TBE) nedir?
TBE, bazı bölgelerde enfekte keneler tarafından bulaştırılabilen viral bir hastalıktır. Özellikle Avrupa'nın bazı bölgelerinde ve Asya'nın bazı kesimlerinde önem taşır. Hastalık bazı kişilerde hafif seyredebilir. Ancak bazı vakalarda merkezi sinir sistemini etkileyerek ciddi nörolojik hastalıklara yol açabilir.Belirtiler arasında:
- ateş,
- baş ağrısı,
- halsizlik,
- kas ağrıları
Kırım-Kongo kanamalı ateşi nedir?
Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA), bazı kene türleriyle ilişkilendirilen ciddi bir viral hastalıktır. Hastalık dünyanın belirli bölgelerinde görülür ve bazı bölgelerde önemli bir sağlık sorunudur.Belirtiler arasında:
- yüksek ateş,
- şiddetli baş ağrısı,
- kas ağrıları,
- halsizlik,
- bulantı ve kusma
Balık tutarken keneden nasıl korunulur?
Kene ile mücadelede en iyi yöntem, kene ısırığından sonra ne yapılacağını bilmek kadar keneyle temas etmeden önce korunmaktır.1. Uzun pantolon giyin
Yüksek otların ve çalılıkların bulunduğu alanlarda uzun pantolon tercih edin. Mümkünse pantolon paçalarını çorapların içine sokun. Bu yöntem kenenin bacaklardan yukarı doğru ilerleyerek cilde ulaşmasını zorlaştırabilir.2. Uzun kollu kıyafet kullanın
Özellikle çalılık ve yüksek ot bulunan bölgelerde uzun kollu üstler tercih edilebilir. Kıyafetlerin vücudu daha fazla kapatması, kenenin cilde doğrudan ulaşabileceği alanı azaltır.3. Açık renkli kıyafetler tercih edin
Açık renkli kıyafetler kenenin fark edilmesini kolaylaştırabilir. Bu tek başına kene ısırığını engellemez. Ancak kıyafetinizin üzerinde hareket eden bir keneyi daha erken fark etmenize yardımcı olabilir.4. Uygun kene kovucu kullanın
Kene riskinin bulunduğu bölgelerde uygun böcek kovucular kullanılabilir. Ürünün üzerindeki talimatları dikkatle okuyun. Bazı ürünlerde DEET, picaridin veya başka etkin maddeler bulunabilir. Kıyafet ve ekipmanlar için kullanılabilen permetrin bazlı ürünler de vardır. Ancak kıyafet için üretilmiş bir ürünü doğrudan cilde uygulamayın. Her ürünü yalnızca etiketinde belirtilen şekilde kullanın. Çocuklarda kullanım konusunda ayrıca ürün talimatlarını kontrol edin.5. Yüksek otların arasından geçmemeye çalışın
Balık tutacağınız noktaya ulaşmak için mümkün olduğunca belirlenmiş patikaları kullanın. Çalıların ve yüksek otların arasından geçmek yerine açık alanları tercih edin. Bu her zaman mümkün olmayabilir. Özellikle kıyı balıkçılığında bazen en iyi av noktasına ulaşmak için bitki örtüsünün içinden geçmek gerekebilir. Böyle durumlarda balıkçılık sonrasında kapsamlı kene kontrolü yapmak daha da önemlidir.6. Yere otururken dikkat edin
Doğada mola verirken doğrudan yüksek otların üzerine oturmak yerine:- kamp sandalyesi,
- temiz bir örtü,
- mat
7. Eve döndüğünüzde kıyafetlerinizi kontrol edin
Kene yalnızca vücudunuzda bulunmayabilir. Çantanıza, kıyafetlerinize veya diğer ekipmanlarınıza da taşınabilir.Eve döndüğünüzde:
- kıyafetlerinizi,
- ayakkabılarınızı,
- çantanızı,
- kamp ekipmanınızı,
- havlu ve battaniyelerinizi
Eve döndüğünüzde vücudunuzu kontrol edin
Bu, balıkçılar için en önemli alışkanlıklardan biridir. Kene kontrolünü yalnızca bacaklarda yapmayın.Özellikle:
- saçlı deri,
- kulak çevresi,
- kulak arkası,
- boyun,
- koltuk altları,
- göbek çevresi,
- bel,
- kasık bölgesi,
- diz arkaları,
- bacaklar,
- ayak bilekleri
Duş almak neden faydalı olabilir?
Açık hava aktivitesinden sonra duş almak, henüz cilde yapışmamış kenelerin uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir. Ayrıca duş sırasında vücudunuzu baştan aşağı kontrol etmek daha kolaydır. Bu nedenle uzun bir balıkçılık veya kamp gününün ardından:Duş + vücut kontrolü iyi bir rutin olabilir.
Vücudunuza kene yapıştıysa ne yapmalısınız?
Öncelikle panik yapmayın. Keneyi mümkün olduğunca erken ve doğru yöntemle çıkarmak önemlidir. Bunun için genellikle ince uçlu bir cımbız kullanılabilir.Adım adım:
1. Ellerinizi temizleyin.2. İnce uçlu cımbızı hazırlayın.
3. Keneyi deriye mümkün olduğunca yakın yerden tutun.
4. Keneyi gövdesinden ezmemeye çalışın.
5. Sabit ve kontrollü bir hareketle yukarı doğru çekin.
6. Keneyi döndürmeyin veya ani hareketlerle çekmeyin.
7. Kene çıkarıldıktan sonra ısırık bölgesini ve ellerinizi temizleyin.
Kene çıkarılırken cildin küçük bir parçasının veya kenenin ağız kısmının ayrılması gibi durumlar yaşanabilir. Keneyi çıkarmakta zorlanıyorsanız veya ciltte bir parça kaldığını düşünüyorsanız sağlık profesyonelinden yardım alın.
Keneyi çıkarmak için hangi yöntemler kullanılmamalı?
İnternette kene çıkarmak için birçok yanlış yöntem öneriliyor.Örneğin:
- yağ dökmek,
- vazelin sürmek,
- oje sürmek,
- ateşle yakmaya çalışmak,
- sigara yaklaştırmak,
- kimyasal maddeler uygulamak
Kene çıkarıldıktan sonra ne yapılmalı?
Kene çıkarıldıktan sonra:- Isırık bölgesini temizleyin.
- Ellerinizi temizleyin.
- Isırığın tarihini not edin.
- Nerede gerçekleştiğini hatırlamaya çalışın.
- Sonraki günlerde ve haftalarda sağlığınızı gözlemleyin.
“Kene teması – 12 Ağustos – göl kıyısı – sol bacak – saat 18:00” şeklinde kısa bir not bırakabilirsiniz. Daha sonra herhangi bir belirti gelişirse bu bilgiler sağlık profesyoneline yardımcı olabilir.
Kene ısırığından sonra hangi belirtilere dikkat edilmeli?
Kene ısırığından sonra özellikle şu belirtilere dikkat edin:- ateş,
- titreme,
- baş ağrısı,
- belirgin halsizlik,
- kas ağrısı,
- eklem ağrısı,
- lenf bezlerinde şişme,
- yeni ortaya çıkan döküntü,
- giderek büyüyen kızarıklık,
- baş dönmesi,
- nefes darlığı,
- bilinç değişikliği,
- şiddetli kusma,
- açıklanamayan morarma veya kanama.
Hangi durumlarda acil yardım alınmalı?
Aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa beklememek gerekir:- ciddi nefes darlığı,
- bilinç kaybı veya belirgin bilinç değişikliği,
- nöbet,
- ciddi kanama,
- hızla kötüleşen genel durum,
- çok yüksek ateşle birlikte ciddi hastalık hissi.
Balıkçılar için küçük bir “Kene Güvenlik Seti”
Balıkçılık çantanıza birkaç küçük malzeme eklemek büyük kolaylık sağlayabilir.Önerilenler:
- ince uçlu cımbız,
- küçük ilk yardım seti,
- el temizleme ürünü,
- uygun böcek kovucu,
- yedek çorap,
- uzun kollu üst,
- küçük ayna.
Köpeğinizle balığa gidiyorsanız
Köpekler de kenelerle temas edebilir. Köpeğinizin üzerinde bulunan bir kene daha sonra ev ortamına taşınabilir.Bu nedenle balıkçılık sonrasında köpeğinizin:
- kulaklarını,
- boynunu,
- patilerini,
- parmak aralarını,
- karın bölgesini,
- bacaklarını,
- tüylerinin yoğun olduğu bölgeleri
Çocuklarla balık tutarken
Çocuklar kene riskini yetişkinlere göre daha zor fark edebilir.Çocukların:
- yüksek otların arasında oynamasını,
- çalılıkların içine girmesini,
- doğrudan bitki örtüsünün üzerine oturmasını
Özellikle:
- saç,
- kulak arkası,
- boyun,
- koltuk altları,
- bel,
- kasık,
- diz arkaları
Kene mevsimi var mı?
Kene aktivitesi bölgeye, iklime ve kene türüne göre değişir. Birçok bölgede keneler özellikle ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarında daha aktif olabilir. Ancak: “Kışın kene olmaz.” şeklinde kesin bir kural yoktur. Bazı bölgelerde uygun hava koşullarında keneler yılın farklı dönemlerinde aktif olabilir. Bu nedenle yalnızca takvime bakarak kene riskini tamamen ortadan kaldırmak doğru değildir.İklim değişikliği kene riskini etkileyebilir mi?
Kene popülasyonları ve dağılımları;- sıcaklık,
- nem,
- bitki örtüsü,
- hayvan popülasyonları,
- arazi kullanımı,
- insan hareketliliği
Yurtdışında balıkçılık yapanlar için özel uyarı
Global balıkçılık topluluklarının en önemli konularından biri de seyahattir. Bir balıkçı kendi ülkesinde alışık olmadığı bir kene türüyle başka bir ülkede karşılaşabilir. Bu nedenle yurtdışına çıkmadan önce:1. Gideceğiniz bölgeyi araştırın
Kene kaynaklı hangi hastalıkların görüldüğünü öğrenin.2. Aşı durumunuzu kontrol edin
TBE gibi aşı ile önlenebilen hastalıklar açısından seyahat planınızı sağlık profesyoneliyle değerlendirin.3. Kene kovucunuzu hazırlayın
Gideceğiniz bölgeye uygun ürünleri yanınıza alın.4. Uygun kıyafet götürün
Uzun pantolon, uzun kollu kıyafet ve uygun ayakkabı bulundurun.5. Kene çıkarma ekipmanı taşıyın
Küçük bir cımbız bile önemli olabilir.6. Döndüğünüzde kontrol yapın
Vücudunuzu ve ekipmanınızı kontrol etmeyi unutmayın.Balıkçılar için 10 maddelik kene kontrol listesi
Balığa çıkmadan önce
☐ Uzun pantolon giydim.☐ Uygun ayakkabı veya bot kullandım.
☐ Gerekliyse böcek/kene kovucu kullandım.
☐ Yüksek otlardan ve yoğun çalılıklardan mümkün olduğunca uzak duracağım.
☐ Cımbızımı yanıma aldım.
Balıkçılık sonrasında
☐ Kıyafetlerimi kontrol ettim.☐ Ayakkabılarımı kontrol ettim.
☐ Çantamı ve ekipmanımı kontrol ettim.
☐ Vücudumu baştan aşağı kontrol ettim.
☐ Gerekirse duş aldım.
Kene hakkında sık sorulan sorular
Kene her zaman hastalık bulaştırır mı?
Hayır. Her kene hastalık taşımaz ve her kene ısırığı enfeksiyona yol açmaz. Risk; kene türüne, bölgeye ve taşınan mikroorganizmaya göre değişir.Kene ısırığı acıtır mı?
Her zaman değil. Kene ısırığı veya kenenin cilde yapışması fark edilmeyebilir. Bu nedenle doğadan döndükten sonra vücut kontrolü önemlidir.Kene vücutta ne kadar kalabilir?
Kene türüne ve yaşam evresine göre değişebilir. Bazı keneler uzun süre cilde bağlı kalabilir. Bu nedenle vücudunuzda kene fark ettiğinizde gereksiz yere beklemeden doğru şekilde çıkarmak önemlidir.Keneyi çıplak elle çıkarmalı mıyım?
Mümkünse ince uçlu cımbız kullanın. Keneyi sıkıştırmamaya ve çıplak elle ezmemeye çalışın.Kene çıkarıldıktan sonra antibiyotik kullanmalı mıyım?
Kendi kendinize antibiyotik kullanmayın. Kene kaynaklı hastalıkların tedavisi ve bazı özel durumlarda koruyucu tedavi gerekip gerekmediği, bölgeye ve klinik duruma göre sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.Kene ısırığından sonra test yaptırmalı mıyım?
Her kene ısırığında aynı testlerin yapılması gerekmez. Doktor; kene türünü, bölgeyi, maruziyeti, belirtileri ve diğer risk faktörlerini değerlendirerek gerekli yaklaşımı belirler.Kene ısırığından sonra döküntü çıkarsa ne yapmalıyım?
Sağlık profesyoneline başvurun ve kene teması yaşadığınızı söyleyin. Döküntünün şekli ve gelişimi değerlendirmede önemli olabilir.Kene sadece ormanda mı bulunur?
Hayır. Keneler bazı çimenlik alanlarda, çalılıklarda, parklarda, bahçelerde ve diğer doğal alanlarda da bulunabilir.Balık tutarken kene riskini tamamen ortadan kaldırabilir miyim?
Hayır. Ancak uygun kıyafet, kovucu, rota seçimi ve balıkçılık sonrasında yapılan vücut kontrolü riski azaltabilir.Evcil hayvanım kene taşıyabilir mi?
Evet. Köpekler ve diğer hayvanlar keneleri eve taşıyabilir. Bu nedenle doğa gezisi sonrasında evcil hayvanınızı da kontrol edin.Balıkçılıkta güvenlik sadece sudan ibaret değildir
Balıkçılık güvenliği denildiğinde çoğu insanın aklına ilk olarak:- can yeleği,
- hava koşulları,
- tekne güvenliği,
- olta iğneleri,
- kaygan kayalar
Kene de balıkçılık güvenliğinin bir parçasıdır.
Bir kenenin boyutu küçük olabilir. Ancak taşıdığı hastalık bazı durumlarda ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle en iyi yaklaşım korkmak değil, bilinçli olmaktır.
Keneden korkmayın, hazırlıklı olun
Kene riski, doğada vakit geçirmekten vazgeçmek için bir neden değildir. Balıkçılık, kampçılık ve doğa aktiviteleri doğru önlemlerle daha güvenli hale getirilebilir. Hatırlanması gereken temel noktalar oldukça basittir:Uzun kıyafet kullanın.
Uygun kene kovucu kullanın.
Yüksek ot ve yoğun çalılık alanlara dikkat edin.
Balıkçılık sonrasında vücudunuzu kontrol edin.
Kıyafet ve ekipmanlarınızı kontrol edin.
Kene yapışmışsa mümkün olduğunca erken ve doğru şekilde çıkarın.
Kene temasından sonra ateş, döküntü veya başka olağandışı belirtiler gelişirse sağlık profesyoneline başvurun.
Ve en önemlisi:
Balıkçılık bize doğayla birlikte yaşamayı öğretir. Kene konusunda bilgi sahibi olmak ise bu deneyimi daha güvenli hale getirmenin en basit yollarından biridir.
Oltanız suda, gözünüz doğada, kene kontrolünüz ihmal edilmesin.
Tıbbi uyarı
Bu makale genel bilgilendirme ve farkındalık amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez.Kene kaynaklı hastalıkların türü ve riski ülkeye, bölgeye ve kene türüne göre değişebilir. Kene teması sonrasında ateş, döküntü, şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği, nefes darlığı, kanama veya başka ciddi belirtiler gelişirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Yurtdışı seyahatleri öncesinde gidilecek bölgedeki güncel kene kaynaklı hastalık riskleri ve varsa aşı önerileri için yetkili sağlık kurumlarının güncel bilgileri kontrol edilmelidir.