Her Yıl Yeniden: KENE ALARMI!

Yaz aylarının gelmesiyle birlikte doğada vakit geçiren herkesin ortak derdi yine sahnede: keneler. Özellikle çimenlik alanlar, ormanlık bölgeler, yaylalar ve kırsal kesimler kene açısından riskli bölgeler arasında yer alıyor. Türkiye’de de tıpkı Avrupa’da olduğu gibi kene ısırıkları sık görülüyor ve bazı ciddi hastalıkların bulaşmasına neden olabiliyor. Türkiye’de en sık karşılaşılan kene türlerinden biri Ixodes ricinus olsa da, özellikle İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde farklı türler de bulunur. En önemlisi, bu kenelerin taşıyabileceği hastalıklardır.

Türkiye’de kenelerin bulaştırdığı başlıca hastalıklar​

1. Lyme hastalığı (Borrelioz)​

Avrupa’da olduğu gibi Türkiye’de de görülebilen bir hastalıktır. Etkeni Borrelia burgdorferi adlı bakteridir.

Nasıl bulaşır?​

Kene ısırdıktan sonra bakterinin geçişi genellikle saatler alır. Bu yüzden keneyi erken fark edip çıkarmak büyük önem taşır.

Belirtiler​

• Isırık yerinde genişleyen kızarıklık (hedef tahtası görünümü olabilir)
• Ateş, halsizlik
• İlerleyen evrelerde:
  • Eklem ağrıları
  • Sinir sistemi etkilenmesi (yüz felci vb.)
  • Kalp ritim bozuklukları

Tedavi: Erken evrede antibiyotiklerle (genellikle doksisiklin) oldukça başarılı şekilde tedavi edilebilir.

2. Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA)​

Türkiye için en önemli ve en tehlikeli kene kaynaklı hastalık budur. Etkeni Crimean-Congo hemorrhagic fever virus adlı virüstür.

Türkiye’de durum​

Özellikle Tokat, Sivas, Çorum, Erzurum gibi illerde daha sık görülür.

Nasıl bulaşır?​

• Kene ısırığı
• Enfekte hayvanların kanı ile temas

Belirtiler​

• Ani başlayan ateş
• Kas ve baş ağrısı
• Halsizlik
• İlerleyen vakalarda:
  • Kanamalar (burun, diş eti, iç organlar)
  • Organ yetmezliği

Risk​

Ölüm oranı %5–30 arasında değişebilir, bu nedenle oldukça ciddidir.

Tedavi: Spesifik bir antiviral tedavi yoktur; hastanede destek tedavisi uygulanır.

3. Kene kaynaklı ensefalit (TBE)​

Avrupa’daki kadar yaygın olmasa da Türkiye’de nadir vakalar bildirilmiştir. Etkeni Tick-borne encephalitis virus adlı virüstür.

Belirtiler​

• Grip benzeri başlangıç
• Ardından:
  • Beyin ve beyin zarı iltihabı
  • Baş ağrısı, ense sertliği
  • Nörolojik komplikasyonlar

Not: Türkiye’de rutin aşı uygulaması yoktur, ancak Avrupa’da bazı bölgelerde aşı mevcuttur.

Kene ısırığında ne yapılmalı?​

• Keneyi en kısa sürede çıkar
• İnce uçlu bir cımbızla deriye en yakın yerden tut
• Yavaş ve düz şekilde çek (çevirme yok!)
• Alkol, kolonya, yağ vb. kullanma
• Isırık yerini birkaç hafta gözlemle

Eğer şu belirtiler olursa doktora başvur:

• Genişleyen kızarıklık
• Ateş
• Halsizlik, baş ağrısı
• Morarma veya kanama belirtileri

Korunma yollar​

• Uzun otluk alanlarda:
  • Açık renkli kıyafet giy
  • Pantolon paçalarını çorap içine sok
• Kene kovucu spreyler kullan
• Doğadan döndükten sonra:
  • Tüm vücudu kontrol et
  • Özellikle diz arkası, koltuk altı, ense, kasık bölgesi

Türkiye’de risk dağılımı​

Türkiye’de de risk bölgesel kümeler halinde;

Yüksek risk (çekirdek bölge)​

Özellikle KKKA (Kırım-Kongo) açısından:

• Sivas
• Tokat
• Yozgat
• Çorum
• Amasya

Bu bölge genelde Kelkit Vadisi ve çevresi olarak geçer

Orta-yüksek risk​

• Kayseri
• Erzincan
• Erzurum
• Gümüşhane
• Kastamonu
• Karabük
• Zonguldak (iç kesimler)

Daha düşük ama mevcut risk​

Türkiye’nin geri kalanında da kene varAma ölümcül hastalık (KKKA) daha seyrek

Türkiye’de doğrudan resmi bir “kene uygulaması” yaygın olmasa da genel sağlık bilgileri için e-Nabız uygulaması üzerinden sağlık geçmişini takip edebilirsin. Türkiye’de kene riski özellikle yaz aylarında ciddiye alınması gereken bir konudur. Çoğu kene ısırığı zararsız olsa da, nadir durumlarda hayatı tehdit eden hastalıklara yol açabilir.


Doğada vakit geçirmekten vazgeçmek gerekmiyor—ama biraz dikkat şart.